I. MỞ ĐẦU

1. Định nghĩa

 Ung thư tuyến giáp là bệnh lý ác tính phát sinh từ các tế bào của tuyến giáp - tuyến nội tiết ở vùng cổ trước, chịu trách nhiệm sản xuất hormon điều hòa chuyển hóa cơ thể. Ung thư tuyến giáp được chia thành nhiều thể mô bệnh, trong đó thể nhú và thể nang là các dạng biệt hóa thường gặp nhất, chiếm đa số và có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm [1], [3].

 2. Dịch tễ học

Tại Việt Nam, ung thư tuyến giáp là 1 trong 10 loại ung thư phổ biến, theo thống kê GLOBOCAN năm 2022 ung thư tuyến giáp đứng thứ 6 với 6.122 ca mắc mới, tử vong 858 trường hợp chiếm khoảng 0.71% số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc ở nữ gấp khoảng 3 lần nam giới [2].

       Bệnh thường được phát hiện ở người trưởng thành trung niên và nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn hẳn trong các trường hợp chẩn đoán. Dữ liệu bệnh viện cũng cho thấy phần lớn bệnh nhân được phát hiện tình cờ qua siêu âm định kỳ hoặc kiểm tra sức khỏe [2][5].

II. NỘI DUNG

1.    Triệu chứng lâm sàng

Ung thư tuyến giáp ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ rệt. Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu không đặc hiệu hoặc hoàn toàn không triệu chứng, vì vậy bệnh thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm tuyến giáp hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ [2]. Khi tiến triển, bệnh có thể biểu hiện:

-  Khối u vùng cổ di động theo nhịp nuốt.

-  Khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc khó thở.

-  Sưng hạch lympho vùng cổ.

Nghiên cứu tại Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển, Uông Bí ghi nhận đa số bệnh nhân (87,5 %) đến viện do phát hiện tình cờ qua kiểm tra sức khỏe định kỳ, với tỷ lệ nữ giới chiếm hơn 80 % [2].

2.    Điều trị ung thư tuyến giáp

Các phương pháp điều trị Việc điều trị ung thư tuyến giáp cần cá thể hóa dựa trên loại mô bệnh học và giai đoạn bệnh:

-  Phẫu thuật: Cắt thùy tuyến giáp hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp và nạo vét hạch nếu có là phương pháp chủ đạo [3].

-  Iod phóng xạ (I-131): Dùng sau phẫu thuật để tiêu diệt tế bào giáp còn sót và giảm nguy cơ tái phát [3].

-  Hormon thay thế tuyến giáp: Giúp duy trì hormon cơ thể và ức chế TSH nhằm hạn chế kích thích tế bào ung thư.

-  Điều trị hỗ trợ ở các thể bệnh đặc biệt hoặc giai đoạn muộn. Tỷ lệ phẫu thuật thành công và đáp ứng điều trị phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện. Điều trị sớm thường đạt hiệu quả cao, trong khi giai đoạn tiến triển có tỷ lệ biến chứng và tái phát cao hơn [3].

 3.  Vai trò của xét nghiệm và các marker tuyến giáp

3.1. Xét nghiệm chức năng tuyến giáp

Các xét nghiệm định lượng hormon tuyến giáp (TSH, FT4, T3) giúp đánh giá chức năng tuyến giáp và hỗ trợ chỉ định chẩn đoán hình ảnh hoặc liệu pháp điều trị, đồng thời điều chỉnh liệu pháp hormon sau phẫu thuật.

3.2. Marker ung thư tuyến giáp

- Thyroglobulin (Tg):

 Tg là protein do các tế bào tuyến giáp biệt hóa sản xuất, đóng vai trò marker theo dõi quan trọng sau điều trị ung thư tuyến giáp biệt hóa. Sau phẫu thuật tuyến giáp và liệu pháp iod phóng xạ, Tg lý tưởng phải rất thấp hoặc không phát hiện được. Tg tăng trở lại gợi ý tái phát hoặc còn mô bệnh [1].

- Anti-thyroglobulin (Anti-Tg):

 Anti-Tg có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm Tg. Do đó, các hướng dẫn quốc tế khuyến cáo cần định lượng Tg và Anti-Tg đồng thời trong quá trình theo dõi bệnh nhân ung thư tuyến giáp biệt hóa. Sự tăng dần Anti-Tg cũng có thể là dấu hiệu gián tiếp của tái phát bệnh.

-  Calcitonin

Calcitonin là marker đặc hiệu cho ung thư tuyến giáp thể tủy và có thể hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi sau điều trị trong thể này.

Xét nghiệm Calcitonin được ứng dụng để tầm soát, sàng lọc và theo dõi sự tiến triển của ung thư biểu mô tuyến giáp thể tủy và nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng bất thường dưới đây thì nên thực hiện xét nghiệm Calcitonin càng sớm càng tốt:

+  Khi nuốt hay thấy bị vướng hoặc nghẹn ở cổ; có u giáp trạng cứng, di chuyển được khi nuốt.

+  Bệnh nhân có nhân giáp trên lâm sàng hoặc siêu âm, người có các biểu hiện nghi ngờ mắc ung thư tuyến giáp thể tủy.

+  Trong gia đình có người bị đa u nội tiết loại 2, người mang đột biến gen RET, người có tiền sử gia đình ung thư tuyến giáp thể tủy, trẻ em có nguy cơ ung thư tuyến giáp thể tủy di truyền.

+  Vùng cổ đau kèm theo sưng tuyến bạch huyết, xuất hiện hạch nhỏ tính chất mềm, di động được ở cùng bên với khối u;

   Xét nghiệm Calcitonin có tác dụng hỗ trợ công tác chẩn đoán và theo dõi sức khỏe cho người bệnh sau khi phẫu thuật điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp thể tủy. Nếu sau khi mổ xong mà hàm lượng Calcitonin trong cơ thể vẫn vượt ngưỡng an toàn thì điều này cho thấy căn nguyên gây bệnh vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Trong trường hợp Calcitonin hạ thấp sau phẫu thuật nhưng sau đó tiếp tục tăng thì đây lại là dấu hiệu cảnh báo sự trở lại của ung thư.

   Không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với bản thân bệnh nhân, xét nghiệm Calcitonin còn giúp tầm soát ung thư tuyến giáp cho các gia đình có tiền sử người thân mắc bệnh tuyến giáp

3.3. Xét nghiệm tế bào học và mô bệnh học

   Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) dưới hướng dẫn siêu âm là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán nhân giáp nghi ngờ ung thư. Có nghiên cứu tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy tỷ lệ ung thư tuyến giáp rất cao ở nhóm nhân tuyến giáp có dấu hiệu nguy cơ theo TIRADS 4-5, với kết quả tế bào học Bethesda dương tính phần lớn là ung thư thể nhú (~93 %) [5].

3.4. Xét nghiệm sinh học phân tử

   Hiện tại, tại Việt Nam việc xét nghiệm gen (như BRAF, RAS, RET/PTC) đang được nghiên cứu ứng dụng trong các trung tâm lớn như đại học y và viện nghiên cứu để hỗ trợ chẩn đoán và dự báo nguy cơ tiến triển bệnh.

4. Tiên lượng, tai biến và biến chứng

    Ung thư tuyến giáp biệt hóa thường có tiên lượng tốt nếu phát hiện sớm. Theo GLOBOCAN và các báo cáo lâm sàng tại Việt Nam, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể trên 90 % nếu bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn sớm và điều trị đầy đủ. Tuy nhiên, phẫu thuật và điều trị cũng có thể gây ra một số biến chứng như tổn thương dây thần kinh thanh quản, suy tuyến cận giáp, phản ứng với iod phóng xạ hoặc tái phát bệnh [2][3].

III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

   Xét nghiệm giữ vai trò quyết định trong toàn bộ quy trình chẩn đoán và điều trị ung thư tuyến giáp - từ phát hiện sớm tới theo dõi lâu dài sau điều trị. Việc phát triển các xét nghiệm marker như Tg, Atg, Calcitonin kết hợp với chẩn đoán tế bào học và hình ảnh, giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và chi phí điều trị.

*  Khuyến nghị:

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền với người dân kiểm tra tuyến giáp định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, ít nhất 3 - 6 tháng 1 lần.

- Tăng cường triển khai siêu âm + FNA để phát hiện sớm.

- Theo dõi Tg và Anti-Tg định kỳ sau điều trị để phát hiện tái phát kịp thời.

IV. THÔNG TIN VỀ KỸ THUẬT, DỊCH VỤ TẠI BỆNH VIỆN

   Hiện nay, tại Bệnh viện Ung bướu tỉnh Thanh Hóa đã triển khai thường quy các kỹ thuật:

-  Siêu âm tuyến giáp độ phân giải cao với trang thiết bị và máy móc hiện đại.

-  Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA).

-  Xét nghiệm marker: Tg, Anti-Tg, Calcitonin và chức năng tuyến giáp: T3, FT4, TSH

-  Giải phẫu bệnh học mô u và theo dõi sau điều trị.

Các dịch vụ này giúp cho quá trình chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả cho bệnh nhân đang được bảo hiểm y tế chi trả theo quy định, và đội ngũ chuyên môn được đào tạo bài bản tại các trung tâm y tế lớn.

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO

 1. Bộ Y tế, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị nội tiết - ung bướu: Ung thư tuyến giáp, 2025.

 2. Thống kê GLOBOCAN 2022: Global Cancer Observatory - Cancer Today: Viet Nam Fact Sheet (dữ liệu cập nhật), Globocan/IARC.

 3. Bộ Y tế, Bài 75: Điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp thể biệt hóa bằng iod phóng xạ (131I), 2025.

 4. Nhận biết về ung thư tuyến giáp - Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Y tế, 2018.

 5. N. T. Chinh & Đ. T. Quân, -Tỷ lệ ung thư tuyến giáp qua chọc hút tế bào kim nhỏ ở bệnh nhân TIRADS 4–5”, Tạp chí Y học Việt Nam, 2025.